प्रचण्डसँगको कुराकानी

[SPRimal]

सेरेमोनियल राष्ट्रपतिबारे : मसँग गिरिजाबाबुले केही भन्नुभएको छैन । समानान्तर शक्तिकेन्द्र हुनुहुँदैन । म यत्ति भन्छु, पावर सेयर होस् तर लिडरसिप क्लियर होस्
गिरिजाप्रसादबारे : उहाँ 'टावर फिगर' हो, उहाँको
संरक्षकत्व र सम्मानजनक स्थानबिना नयाँ संविधान लेखन सहज छैन, तर नेतृत्व निर्माणमा जनमतको सम्मान हुनुपर्छ
तराईका सशस्त्र समूहबारे : म गोइतजी र पासवानलाई भन्छु- नयाँ नेपाल र नयाँ मधेस बनाउन हामीबीच आत्मसमीक्षासहित फेरि सहकार्य जरुरी छ
अमेरिकाबारे : अमेरिकी राजदूतसँग भेट आफैंमा एउटा सन्देश हो, अमेरिका सकारात्मक हुँदै गएको छ
राजाबारे : मेरो उनीसँग प्रत्यक्ष भेट भइसक्यो भन्ने हल्ला झुटो हो, तर मैले बुझेको छु- दरबारभित्रै पनि अन्तरद्वन्द्व छ
माधव नेपालको राजीनामाबारे : सकारात्मक नियत साथ नैतिक धरातल बनाउने प्रयास हो, तर १२ बुँदेदेखिको यात्राले निष्कर्ष नपाउँदासम्म उहाँ नेतृत्वमा हुनुपथ्र्यो



निर्वाचनको परिणाम तपाईंहरूका लागि पनि अनपेक्षित आयो, होइन ?
नेपाली समाजको रूपान्तरणको भित्री प्रक्रियालाई बुझ्न नसक्ने वा नचाहनेका लागि त्यस्तो लाग्न सक्छ । तर, 'अन्डरकरेन्ट' परिवर्तनको प्रक्रिया हेर्दा यो स्वाभाविक हो, अस्वाभाविक त जनताको मनोविज्ञानसँग सामान्य तादात्म्यसम्म राख्न नसक्ने बजारु विश्लेषणहरू थिए । हामीले पहिल्यै भनेका थियौं, हामी जित्दैछौँ । हाम्राजति कार्यकर्ता कोसँग थिए ? हामीसँग जति बलियो सांगठनिक सञ्जाल कोसँग थियो ? हाम्राजति शानदार आमसभा कसका थिए ? यो कसरी अनपेक्षित भयो ?

तपाईंहरूले जनमत हासिल गर्नुभएको होइन, आतंकका बलमा हत्याउनुभएको हो भन्ने आरोप छ नि ?
यो निराधार आरोप हो । वास्तविकता बरु उल्टो छ । कतिपय ठाउँमा कांग्रेस र कतिपय ठाउँमा एमालेबाट आतंक लाद्ने प्रयास भयो । निर्वाचनका क्रममा कांग्रेस वा एमालेका कति मान्छे मारिए र ? मारिएका हाम्रा साथीहरूको संख्या कति भयो ? सोलुमा कसले गोली चलायो र मान्छे मार्*यो ? दाङमा कसले गोली चलायो ? म तपाईंलाई भनौँ, चुनाव सकिनेबित्तिकै गिरिजाबाबुले मलाई बधाई दिनुभएको थियो, शान्तिपूर्वक चुनाव सम्पन्न भएकोमा धन्यवाद दिनुभएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय पर्यवेक्षकले पनि बधाई दिएका थिए । एमालेका (तत्कालीन) महासचिव माधव नेपाल आफैंले बधाई दिनुभएको थियो । अहिले पराजित भएपछि केही मान्छेलाई परिणाम स्वीकार्न गाह्रो भएको छ । यो राजनीतिक नैतिकता होइन । कांग्रेस-एमालेका केही नेता आफ्ना कमजोरी खोज्न र आफूलाई सुधार्नतिर नलागी उल्टो हामीलाई गलत दोषारोपण गरेर आफ्नै रहलपहल प्रभाव सक्ने काम गर्दैछन् । आफ्नै कार्यकर्तालाई झुक्याउने र झुटो प्रचार गर्ने यो तरिका उहाँहरूकै निम्ति घातक हुनेछ ।

माओवादीले किन जित्यो ? जित्नुपर्ने कारण के थियो ?
हामीले हार्नुपर्ने कारण के थियो ? दस वर्षको जनयुद्धमा जुन बलिदान दिएर हामीले संविधानसभा, गणतन्त्र र संघीय राज्यका एजेन्डालाई स्थापित गर्*यौँ, त्यसलाई काठमाडौंमा बस्ने शासकहरूले जस्तोसुकै मूल्यांकन गरे पनि जनताले बुझेका थिए । माओवादीको बलिदानबिना मुलुक यहाँसम्म आउनै सक्दैनथ्यो भन्ने जनताले बुझेका थिए । जनताले यो निर्वाचनमार्फत आफ्नो भोगाइ र बुझाइलाई राजनीतिक अभिव्यक्ति दिए । जनता भ्रष्टाचार, विकृति-विसंगतिका संवाहकहरू, संकटकाल लगाएर जनताका छोराछोरीलाई मार्नेहरूलाई दण्डित गर्न चाहन्थे । निर्वाचन त्यो मौका बन्यो ।

२७ गते बस्ने सातदलको बैठकको एजेन्डा के हुनेछ ?
निर्वाचनबारे सामान्य समीक्षा हुनेछ । यो औपचारिक काम भयो । मुख्य कुरा, गणतन्त्रको कार्यान्वयन र सरकार गठन हो ।
यस्तो लाग्दैछ, माओवादीले नेतृत्व गर्ने सरकारमा कांग्रेस र एमाले सहभागी हुने छैनन्...
अहिलेसम्म भएका राजनीतिक छलफलमा सहकार्य गरेर जानुपर्छ भन्नेमा कसैको विमति छैन । सरकार संयुक्त बनाउनेमा पनि मतभेद छैन, यद्यपि एमालेमा औपचारिक निर्णय भएको छैन । तर, सहमतिका लागि पूर्वप्रतिबद्धताबाट ऊ पछि हट्ने स्थिति म देख्दिनँ ।

मन्त्रिपरिषद्को स्वरूप कस्तो हुनेछ ? तपाईंका कुन-कुन नेताले के जिम्मेवारी पाउँदै छन् ?
अहिले हामी विभिन्न दलसँग 'पावर सेयरिङ'को क्रममा छौँ । त्यसैले हाम्रो पार्टीबाट कसले के जिम्मेवारी पाउँछ भन्ने तय भएको छैन । मन्त्रिमण्डल र संवैधानिक पदहरूको विभाजनमा हामी खुला र लचिलो छौँ । सबैलाई लिएर जाने उद्देश्य भएको हुनाले हामीले आफ्ना लागि भाग यही हो भनेर तय गरेका छैनौँ ।

एउटै व्यक्ति जनसेना र राष्ट्रिय सेनाको कमान्डर-एन-चिफ हुन सक्दैन भन्ने तर्क पनि उठिरहेको छ नि ।
यो १२ बुँदेदेखि २३ बुँदे सहमतिसम्मको मर्म नबुझेर यसो भनिएको हो कि, शान्ति भाँड्न कुतर्क गरिएको हो, मैले बुझेको छैन । सेना व्यवस्थापन र रूपान्तरणको विषय संविधानसभाले हल गर्नेछ भनेर १२ बुँदे सम्झौतादेखि विस्तृत शान्ति-सम्झौतासम्ममा पहिल्यै तय भइसकेको छ । चुनावअघि कसैले यो विषय नउठाएको कारण पनि यही हो । अन्तरिम संविधानको मर्म पनि संविधानसभाबाटै यो विषय हल होस् भन्ने हो । अहिले या नबुझेर या एकदमै बेइमानीपूर्वक यो कुरा आएको छ र यसले देखाउँछ- दालमा केही कालो छ । निर्वाचनभन्दा अघि कुनै पार्टीविशेष, कुनै नेताविशेष र कुनै बुद्धिजीवीविशेषले माओवादीको बहुमत आयो भने के हुन्छ भनेर नसोध्नु तर माओवादीले चुनाव जितेपछि अडङ्गा थाप्ने, निहुँ खोज्ने काम हुन्छ भने यसलाई सामान्य मान्न सकिन्न ।

तैपनि, सेना व्यवस्थापन जटिल काम त हो नै । तपाईंहरूको आफ्नो प्रस्ताव के छ ?
मैले पहिल्यै भनेको थिएँ- सबै सुरक्षा अंगलाई राष्ट्रिय सुरक्षा समितिअन्तर्गत ल्याएर छलफलबाट यो मुद्दाको हल खोजौँ । 'जोयन्ट कमान्ड' बनाऊँ भन्ने प्रस्ताव पनि थियो, मेरो ।

गिरिजाप्रसाद कोइरालासँग नियमित संवाद भइरहेको छ, होइन ?
चुनावपछि तीनपटक भेटघाट भयो । पहिलोपटक 'कड्सी कल' थियो, चुनावबारे । उहाँले बधाई दिनुभयो, ठूलो पार्टी भएकोमा । दोस्रोपटक आधारभूत सैद्धान्तिक छलफल भयो । तेस्रोपटक सातदलको बैठक बसेर अहिलेका आशंका र समस्याको हल खोज्नुपर्छ भन्ने कुरा भयो ।

बाहिर हल्ला छ, गिरिजाप्रसाद संवैधानिक राष्ट्रपति बन्न चाहनुहुन्छ । तपाईंसँग केही कुरा भएको छ ?
अहिलेसम्म उहाँ आफैले केही भन्नुभएन । लौ गिरिजाबाबु आफ्नो कुरा राख्नोस् भन्दा उहाँले तपाईं ठूलो पार्टी हुनुभो, तपाईंहरू राख्नोस् भन्नुभो । तर, बाहिरबाहिर त्यस्ता कुरा आएका छन्, मिडियामा । मलाई के लाग्छ भने उहाँको सक्रियता, संरक्षकत्व र सम्मानजनक स्थानबिना नयाँ संविधान लेखन सजिलो छैन । उहाँ 'टावर फिगर' हो, उहाँको सम्मानजनक स्थान आवश्यक छ ।

के हुन सक्छ त्यो सम्मानजनक स्थान ?
गिरिजाबाबुको हाइटको नेतृत्व नभएको भए सायद १२ बुँदे सहमति हुन कठिन थियो । शान्तिप्रक्रिया यहाँसम्म आउन पनि सजिलो थिएन । संसद्मा २२-२५ वटा पार्टी आएका छन्, तिनको संयोजनको प्रमुख भूमिका उहाँबाट निर्वाह हुन सक्छ । फेरि, गणतन्त्र कार्यान्वयन गरेपछि राष्ट्रपति बनिहाल्नुपर्छ भन्ने पनि मलाई लाग्दैन । हामी त एक्ज्युकेटिभ राष्ट्रपतिका पक्षमा छाँ । तर, अहिलेको अन्तरिमकालीन व्यवस्था अरू केही समय रहन सक्छ, राष्ट्राध्यक्ष प्रधानमन्त्री नै रहने गरी ।

प्रस्ट भन्नुस् न, तपाईं गिरिजाप्रसादलाई सेरेमोनियल राष्ट्राध्यक्ष मान्न तयार हुनुहुन्छ कि हुनुहुन्न ?
मलाई के लाग्छ भने नेपाली जनताले जुन परिवर्तन चाहेका छन्, त्यसको कदर हुनुपर्छ । जनताको फैसलाको सम्मान हुने गरी नेतृत्व तय हुनुपर्छ । देशमा अब समानान्तर शक्तिकेन्द्र हुनुहुँदैन । त्यतिखेर अराजकताको खतरा हुनसक्छ । पावर सेयर होस् तर लिडरसिप क्लियर होस् । जनताले कसलाई जस-अपजस दिने भन्ने निश्चित होस् । त्यसो गरिएन र समानान्तर शक्तिकेन्द्र बनाइयो भने जनादेशको सम्मान हुन सक्दैन ।

भनेपछि तयार हुनुहुन्न ?
मेरो प्रस्ताव उहाँ सर्वमान्य व्यक्तित्व हुनुपर्छ भन्ने हो । तर, हामी अहिले पनि छलफलमा छौँ, कुनै निर्णयमा पुगिसकेका छैनौँ । तर, क्राइटेरिया फेरि पनि जनमत नै हो । जनताको आदेशविपरीत जाने हक लोकतन्त्रमा कसैलाई कसैलाई पनि हुँदैन । म सकेसम्म छिटो संविधान लेख्ने पक्षमा छु । सके एक वर्ष नत्र डेढ वर्षभित्र संविधान लेखिसक्नुपर्छ भन्ने मेरो विचार छ । कसैलाई पद दिन माओवादीलाई गाह्रो होइन तर जनादेशलाई कुल्चन हामीलाई गाह्रो छ ।

माओवादीलाई नेतृत्व दिन राजनीतिक र बौद्धिक सर्कलको एउटा हिस्सा यति आतंकित किन छ ? यो आतंक आधारहीन छ कसरी भन्न सक्नुहुन्छ ?
मैले त सबैतिरबाट माओवादीले नै नेतृत्व लिनुपर्छ भन्ने नै पाएको छु । तर, केही मान्छे या त डेमोक्रेसीको 'नम्र्स' मान्न चाहन्नन् या 'अल्टेरियर मोटिभ्स्'ले काम गरेको छ । माओवादीले सही ढंगले सरकार सञ्चालन गरेर थप जनमत हासिल गर्छ र फेरि चुनाव जित्छ भन्ने एकखाले 'कन्स्पेरेसी'ले काम गरेको छ । लोकतन्त्रमा संसारभरि अरूभन्दा एक सिट मात्रै बढी आए पनि नेतृत्व त त्यसले गर्छ । हामी त कांग्रेस-एमाले दुईवटै जोड्दा पनि त्योभन्दा धेरै छौँ । माओवादीलाई लार्जेस्ट होइन, टलेस्ट पार्टी बनाइदिएका छन् जनताले । हजारथरीका गैरलोकतान्त्रिक कुतर्क गरेर माओवादीलाई नेतृत्वबाट कसरी वञ्चित गर्न सकिन्छ ? त्यसको परिणाम के हुन्छ, उनीहरूसँग यसको जवाफ छ ?

राजासँग तपाईंको प्रत्यक्ष भेट भइसक्यो रे, हो ?
यो बिल्कुल झुट हो । तर, परोक्ष रूपमा संवाद भएको छ, उनका केही मान्छेसँग । 'डिग्निफाइड' ढंगले जरुरी पर्*यो भने सरकार बन्नुअघि म उनलाई भेट्न सक्छु भनेर मैले स्पष्ट रूपमै भनेको छु ।

राजाको मनस्थिति के छ भन्ने सूचना छ तपाईंसँग ?
त्यहाँभित्र पनि अन्तरद्वन्द्व छ भन्ने मैले बुझेको छु । निर्वाचन परिणामको प्रारम्भिक टे्रन्ड निश्चित भइसकेपछि उनले जनमतलाई सम्मान गर्ने वक्तव्य दिए । यो सकारात्मक हो । उनी अब जानु नै छ । इतिहासले, जनमतले, आन्दोलनले, जनयुद्धले त्यो तय गरेको छ । हाम्रो चाहना यति हो, उनी भद्र हिसाबले, मर्यादित हिसाबले जाऊन् । यसमा समस्या नहोस् भन्ने हाम्रो आग्रह हो । नत्र उनी आफैंले दुःख पाउँछन् ।

राजाले छोड्लान् ?
कुनै दुस्साहस गरे भने उनी आफैंलाई राम्रो हुँदैन । म त्यस्तो सम्भावना देख्दिनँ ।

सातदलसँग सहमति नै नगरी तपाईंहरूले राजासँग संवादको क्रम अघि बढाउँदा नराम्रो ँम्यासेज’ गएन ?
मेजर पार्टीहरूसँग छलफलका क्रममा हामीले भनेका छौँ । सबभन्दा ठूलो पार्टी हुनुको नाताले यो समस्या समाधान गर्न हामीले नै पहल गर्नुपर्छ भन्ने हिसाबले मात्रै यो कुरा गरेका हौँ, सात पार्टीलाई मिनिमाइज गर्न होइन । यसबीचमा जति पनि पार्टीहरूसँग हामीले भेट गरेका छौँ, हामीले त्यो सँगसँगै यो कुरा पनि भनेका छौँ । यसलाई सहज निकास दिएर समस्यालाई सहज वातावरणमा हल गर्न सक्यौँ भने देशका निम्ति, जनताका निम्ति फाइदाजनक नै हुन्छ भन्ने मात्र हाम्रो उद्देश्य हो ।

अमेरिकी राजदूतसँगको भेटमा के कुरा भयो ?
अमेरिकी राजदूतसँग निर्वाचनपछि मेरो पहिलो भेट थियो, त्यो । मलाई लाग्छ, पहिलो भेट आफैंमा एउटा सन्देश हो । भेटमा मुख्यतः तीनवटा कुरा भए । पहिलो, राजदूतले चुनावी परिणामका लागि बधाई दिनुभयो । दोस्रो, अमेरिकाले माओवादीप्रति लिँदै आएको नीतिलाई तत्काल बदल्न नसके पनि त्यसलाई चाँडो गर्न वासिङ्टन गएर पहल गर्ने उहाँले बताउनुभयो । तेस्रो, माओवादीको नेतृत्वमा सरकार बन्दा अमेरिकालाई कुनै आपत्ति छैन भन्ने आशय मैले उहाँबाट पाएँ । अमेरिकाको हामीप्रतिको नीति परिवर्तन गर्न ढिलो वा चाँडो जे भए पनि हामीलाई निरन्तर सहयोग हुने उहाँले बताउनुभयो ।

अमेरिका माओवादीबाट के 'कमिटमेन्ट’ चाहन्छ ?
'कन्डिसन'का केही कुरा भएनन् । दूतावासका तर्फबाट पत्रिकामा बाहिर जे समाचार आएको छ, त्यस्तो केही थिएन । दूतावासका तर्फबाट जाने भनेर उहाँले हामीलाई पनि (विज्ञप्ति) देखाउनुभएको थियो । त्यसमा अहिलेसम्म हामीले गरेका प्रतिबद्धता पालना गरियोस् भन्ने थियो । मैले उहाँलाई भनेँ- हाम्रो सिद्धान्त मिल्दैन, तर कूटनीतिक सम्बन्ध बेग्लै कुरा हो । आजको दुनियाँमा अमेरिकाजस्तो देशसँग राम्रो कूटनीतिक सम्बन्ध बनाएर मात्र दिगो शान्ति र विकास गर्न सकिन्छ पनि भनेँ मैले । विचारधारामा अन्तरका बाबजुद अन्य सहयोगका सम्बन्धलाई राम्रो बनाउन सकिन्छ भन्ने कुरा मैले राखेँ ।

राजा वा सेनाका विषयमा केही कुरा भयो ?
अँहँ, भएन । सामान्य सहयोगका कुरा मात्र भए ।

भारतीय विदेशमन्त्री प्रणव मुखर्जीसँग तपाईंको फोन-संवादमा के कुरा भयो ?
फोनमा कुरा भएको हो । चुनावमा आएको परिणामका लागि उहाँले मलाई बधाई दिनुभयो, 'तपाइर्ंको राम्रो विजय भयो, त्यसका लागि बधाई' भन्नुभयो । साथै, उहाँले आउँदा दिनमा सहयोग अझै राम्रो बनाउने बताउनुभयो । मैले पनि 'बदलिएको स्थितिमा भारत-नेपाल सम्बन्धलाई सुदृढीकरण गरेर जानुपर्छ, त्यसमा हामी स्पष्ट छौँ' भनेँ ।

नयाँ भारतीय राजदूतसँग के कुरा भए ?
पहिलाका राजदूतसँग बेलाबेलामा कुरा भइरहन्थे । उनले माओवादीलाई 'अनकन्डिसनल' सहयोग गर्ने भनेर सार्वजनिक रूपमै भनेका हुन् । नयाँ आएका राजदूतसँग पनि मेरो कुराकानी भयो । उहाँले हाम्रो नीतिको विषयमा बुझ्न खोज्नुभो । बहुदलप्रतिको प्रतिबद्धताको कुरा, संयुक्त सरकार बनाउने कुरा, सहमतिको सरकार बनाउने कुरा र सबैसँग मिलेर जाने कुरा मैले राखेँ । त्योभन्दा बढी ठोस कुरा भएको छैन ।

मधेसको नयाँ शक्ति, जस्तो मधेसी जनअधिकार फोरमसँग के कुरा भएको छ ?
फोरमसँग एक राउन्ड कुरा भएको हो । फोरमका संयोजक हाम्रा लागि अञ्जान व्यक्ति भएनन् । फोरमले उठाएका धेरै नीतिगत कुरासँग हामी नजिक छौँ । फोरमका भाषा बुझ्न हामीलाई गाह्रो हुने कुरा भएन । स्वायत्तता र संघीयताका भाषा माओवादीले स्थापित गरेको हो, उपेन्द्रजीको भाषा हामीले नै प्रतिपादित र स्थापित गरेका हौँ । संविधानसभा र शान्ति-प्रक्रियालाई सफल पार्न मिलेर जानुपर्छ भन्ने सहमति भएको छ । तर, सरकार बनाउने विषयमा कुरा भएको छैन । अब चाँडै त्यस विषयमा पनि छलफल हुनेछ ।

उपेन्द्रका कुनै सर्त छन् ?
छैनन् ।

तराईका अन्य सशस्त्र समूहसँग तपाईंको नयाँ सम्पर्क स्थापित भएको छ ?
सोझै कुरा भएको छैन । हामी त्यो पनि गर्छौँ । कुरा गर्नुपर्छ भन्ने हामीले सोचेका छौँ । संविधानसभाको चुनावमा मधेसबाट ठूलो संख्यामा प्रतिनिधि आइसकेको अवस्थामा अब मधेसकै नाममा सशस्त्र आन्दोलनको कुनै औचित्य छैन । सशस्त्र तथा अन्य तरिकाबाट आन्दोलन गरिरहेका समूहहरूले साँच्चिकै मधेसलाई माया गर्ने हुन् भने शान्ति-प्रक्रियामा आएर संविधान लेख्न योगदान दिनुपर्छ, सघाउनुपर्छ । यो ऐतिहासिक अवसर हो । त्यसैले उहाँहरू शान्ति-प्रक्रियामा आएपछि मात्र मधेसप्रतिको इमानदारिता देखिन्छ ।

गोइत र ज्वालासिंहलाई तपाईंको कुनै व्यक्तिगत सन्देश छ ?
समय आयो, उहाँहरूले विगत र अहिलेको आत्मसमीक्षा गरेर जानैपर्छ र हामी पनि आत्मसमीक्षा गर्न तयार छौँ । हामीले सबै प्रक्रियाको पुनः समीक्षा गरेर जानुपर्छ । उहाँहरूले र हामीले पनि आफ्नो विगत र वर्तमानको आत्मसमीक्षा गर्दै फेरि अन्तक्रिर्या र सहकार्य गरी नयाँ ढंगबाट अगाडि बढ्नुपर्छ भन्ने मेरो आग्रह हो । हामी अहिले नयाँ नेपाल बनाउने, नयाँ मधेस बनाउने जुन ठाउँमा आएका छौँ, त्यसलाई सदुपयोग गर्न सहकार्य र अन्तक्रिर्या गरेर जानु जरुरी छ । त्यसकारण यो सम्पूर्ण प्रक्रियाका लागि म गोइत र नागेन्द्र पासवानलाई मिलेर जान आग्रह गर्दछु । नयाँ नेपाल र नयाँ मधेस बनाउन शान्ति-प्रक्रियामा उहाँहरू आउनैपर्छ । उहाँहरू दुवैजनालाई म व्यक्तिगत रूपमा पनि चिन्छु । त्यो चिनेका नाताले पनि फेरि उहाँहरूलाई सहकार्य र अन्तक्रिर्या गरेर जान आह्वान गर्छु ।

माधव नेपालले दिएको राजीनामालाई कसरी लिनुभएको छ ?
माधव नेपालले राजीनामा दिनुभएको छ र यो मेरो टिप्पणीको क्षेत्राधिकारबाहिरको विषय हो । त्यो उहाँको स्वतन्त्रताको कुरा हो । उहाँले चुनावको परिणामको नैतिक जिम्मेवारी लिएर जुन संस्कृतिको सुरुवात गर्नुभएको छ, त्यो स्वागतयोग्य छ । तर पनि मैले चुनावी परिणाम आउँदै गर्दा सल्लाह के दिएको थिएँ भने दुई-चार सिट तल-माथि पर्दैमा ऐतिहासिक शान्ति-प्रक्रियाको जग बाह्रबुँदे समझदारीदेखि अहिलेसम्म उहाँको भूमिकाका कारण पनि संविधान लेख्ने कुरामा उहाँको योगदान हुनैपर्छ । कमसेकम संविधान नलेखिँदासम्म राजीनामा दिन उचित हुन्न भनेर मैले भनेको थिएँ । फेरि पनि त्यो उहाँको स्वतन्त्रताको कुरा हो । उहाँले राजीनामा दिनुभयो । यो सकारात्मक नियत साथ नैतिक धरातल बनाउने प्रयास हो । तर, बाह्रबुँदेदेखिको यात्राले निष्कर्ष नपाउँदासम्म उहाँ नेतृत्वमा हुनुपथ्र्यो । तैपनि त्यसमा मैले केही भन्नु छैन ।

एकता केन्द्र मसालसँगको पार्टी एकीकरणको प्रसंग कहाँ पुग्यो ?
एकताको कुरा चुनावअगाडि नै भएको हो । हामी चुनावअगाडि नै एकता टुंग्याउने तयारीमा थियौँ, तर समयको दबाबले सकिएन । त्यो त्यति अगाडि बढ्न पाएन । तर, चुनावकै बीचमा पनि हामीले पार्टी एकता संयोजन समिति बनायौँ । वक्तव्य पनि निकाल्यौ । हिजो -मंगलबार) मात्रै समितिको पहलो बैठक बस्यो । एकता प्रक्रियालाई सांगठनिक रूपमा छिट्टै टुंग्याउनुपर्छ भन्ने हाम्रो प्रस्ताव छ ।

अरू पार्टी वाइसिएल भंग हुनुपर्छ भनिरहेका छन्, तपाईं यसलाई निर्माण सेना बनाउने भनिरहनुभएको छ । तपाईंको आसय के हो ?
वाइसिएलप्रतिको आमधारणा गलत छ भनेर हामीले भन्दै आएका छौँ । तर, यदाकदा हुने गल्तीलाई समेत सच्याउनुपर्छ र वाइसिएललाई विकास निर्माणमा लगाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो मान्यता हो । वाइसिएलको केन्द्रीय समितिको बैठकमा म पनि बसेँ । नयाँ अवस्थामा नयाँ बाटोबाट जाने निर्णय त्यसले गरिसकेको छ । अब वाइसिएल रचनात्मक विकास निर्माणको काममा जानेछ । मुलुक बदल्ने हो भने लाखौँ युवालाई परिचालन नगरी हुँदैन । युवाहरूबाé