डाक्टरको सल्लाह- डा. प्रकाशकुमार काफ्ले

[RAAZ]

नाक भित्रबाट हुने रक्तस्रावलाई नाथ्री फुट्नु भनिन्छ । करिब १० प्रतिशत व्यक्ति जीवनको कुनै न कुनै समयमा नाथ्री फुट्ने समस्याबाट पीडित हुन्छन् ।
प्रकार

ल अगाडि र पछाडिको नाथ्री फुटाइ

ल स्वफर्ूत/कारणवसको नाथ्री फुटाइ

अगाडिको नाथ्री फुटाइमा नाकको अगाडिको प्वालबाट रगत बग्छ भने पछाडिकोमा नाकको प्वाल हु“दै घा“टीको पछिल्लो भागमा बग्छ । स्वफर्ूत/कारणवसको नाथ्री फुटाइ भने प्रायः अज्ञात कारण वा शल्यक्रियापश्चात हुने हुन्छ ।

कारणहरू

१) नाकका स्थानीय समस्या

ल चोटपटक ल संक्रमण

ल छुद्र पदार्थ ल शल्यक्रिया

ल पिनास ल रासायनिक पदार्थको प्रभाव

२) नवपदार्थ

ल अर्बुद रोग ल ट्युमर

३) शारीरिक व्यवस्थापनका समस्या

ल उच्च रक्तचाप ल मिर्गौलाको संक्रमण

ल कलेजोको समस्या -सिरोसिस)

४) रक्तसम्बन्धी समस्या

ल रक्त क्यान्सर ल अल्परक्तता

ल भिटामिनको कमी ल केमोथेरापी

ल एस्पिरिनको प्रयोग ल वारफारिनको प्रयोग

ल पीडानासक औषधिको प्रयोग

५) अज्ञात

करिब ३० प्रतिशत नाथ्री फुटाइको कारण थाहा हु“दैन, जसलाई अज्ञात कारणको दर्जामा राखिन्छ ।

६) अन्य

ल आकस्मिक वायुको चापमा परिवर्तन भएर

ल हेमेडायलिसिस

नाथ्री फुटेर शरीरको करिब ४० प्रतिशत रगत नास भएमा बिरामी सिकिस्त हुन्छ । त्यसैले विशेष होस पुर्*याउनुपर्ने हुन्छ र यसलाई चानचुने समस्याका रूपमा लिन मिल्दैन ।

रक्तस्राव हुने स्थान

ल नाकको भित्री डा“डी

यसको अगाडि र तल्लो भागमा 'लिटिलको स्थान' हुन्छ, जसमा नाकका प्रमुख रक्तनली मिल्छन् । यो ठाउ“बाट प्रायः चोटपटक वा नाक कोट्याउने कारणले रक्तस्राव हुने गर्छ ।

ल नाकको मध्य हाडको माथिल्लो भागबाट

ल नाकको मध्य हाडको तल्लो भागबाट

ल नाकको पछाडिको भागबाट

ल नाकको सबभन्दा पछाडि अनि उच्च भागबाट

लक्षणहरू

ल थोपाथोपीदेखि प्रशस्त रगत बग्नु

ल अगाडि र पछाडीबाट रगत बग्नु

ल रगत मुखबाट आउनु । रगत वान्ता हुनु

ल चिन्ता

ल गम्भीर अवस्था

परीक्षण

ल रक्तचाप

ल रगतको विस्तृत जा“च

ल एक्स-रे

ल सीटी स्क्यान

ल इन्डोस्कोपी

ल वायोप्सी

प्राथमिक उपचार

ल नाकको डा“डी र वरपरको ठाउ“मा चिसो प्याक र वरफको प्रयोगले रक्तनली खुम्चिएर रक्तस्राव रोकिन्छ ।

ल नाकको अग्र र मध्य भाग थिच्ने । यसका लागि बसेर हल्का अगाडि झुकी चोरऔला र बूढीऔलाले नाकको अग्र र मध्य भाग करिब ५ देखि १० मिनेटसम्म थिचिराख्नर्ुपर्छ ।

ल अगाडि हल्का झुकेर मुख खोली नाकबाट लामो लामो सास लिने, जबसम्म रगत रोकिन्न । यो पुरानो तरिका हो ।

के नगर्ने -

ल उत्तानो परेर नसुत्ने ल सि“ सि“ नगर्ने

ल खा-खा खु-खु गरी घा“टी सफा नगर्ने

स्थानीय उपचार

ल रासायनिक पदार्थको प्रयोगबाट रक्तस्रावको स्थान जलाउने

ल नाकमा सुत्लो कोच्ने ल फोलिज क्याथेटरको प्रयोग

ल नाकको बेलुन क्याथेटरको प्रयोग

शारीरिक व्यवस्थापन

ल उच्च रक्तचाप नियन्त्रण ल रक्तनासको पर्ूर्ति

ल गम्भीर अवस्था -सक) को उपचार

ल एन्टिबायोटिक्सको प्रयोग

ल रगत रोक्ने औषधिको प्रयोग

ल चिन्ताको औषधि ल कब्जियतको औषधि

ल एलर्जीको औषधि

शल्यक्रिया

ल नाकको रक्तनली बा“ध्ने शल्यक्रिया

ल नाकको शल्यक्रिया

ल एन्जियोग्राफी र एम्बोलाइजेसन

ल घा“टीको मुख्य रक्तनली बा“ध्ने शल्यक्रिया

-लेखक ः हिमाल अस्पताल ज्ञानेश्वरका नाक, कान, घा“टी, विशेषज्ञ हुन्)